راهنمایی کوتاه: در این دورهها، ایران شاهد حکومتهای قدرتمند ترکتبار بود که تأثیر زیادی بر فرهنگ، هنر و سیاست گذاشتند.
گامبهگام:
- ۱) غزنویان (قرن ۴–۵ هجری): حکومت آنها از غزنه (افغانستان امروزی) شروع شد. سلطان محمود غزنوی مشهورترین پادشاه بود که به هند لشکرکشی کرد و باعث گسترش اسلام و زبان فارسی شد. در این دوره، شاعران بزرگی مثل فردوسی و عنصری زندگی میکردند.
- ۲) سلجوقیان (قرن ۵–۶ هجری): آنها از ترکمنهای آسیای میانه بودند و پس از غزنویان به قدرت رسیدند. سلجوقیان ایران را متحد کردند و سیستم دیوانی (اداری) قویای ایجاد کردند. مدارس نظامیه را بنیان گذاشتند و دانشمندان بزرگی مثل خیام و غزالی در این دوره ظهور کردند.
- ۳) خوارزمشاهیان (قرن ۶–۷ هجری): آخرین حکومت بزرگ قبل از حمله مغول بودند. پایتخت آنها در خوارزم (ازبکستان امروزی) بود. در زمان آنها، تجارت و فرهنگ رونق داشت، اما به دلیل اختلافات داخلی و حمله مغولان، حکومتشان سقوط کرد.
- ۴) ویژگیهای مشترک: همه این حکومتها از نظر نظامی قدرتمند بودند، به هنر و معماری (مثل مساجد و مدارس) توجه میکردند و زبان فارسی را زبان رسمی و ادبی خود قرار دادند.
- ۵) تغییرات مهم: در این دورهها، ایران بیشتر تحت تأثیر فرهنگ ترکی و اسلامی قرار گرفت، اما فرهنگ ایرانی نیز حفظ شد و حتی گسترش یافت.
پاسخ نهایی: در زمان غزنویان، سلجوقیان و خوارزمشاهیان، ایران تحت حکومت سلسلههای ترکتبار قدرتمندی قرار داشت که باعث رونق فرهنگی، علمی و معماری شدند. اما در پایان دوره خوارزمشاهیان، حمله مغولان منجر به ویرانیهای گسترده شد.
مثال مشابه: فکر کنی مثل این است که سه مدیر مختلف یک مدرسه را اداره کنند. هر کدام روش خود را دارند: یکی روی ورزش تأکید میکند (غزنویان با لشکرکشی)، دیگری روی درس و علم (سلجوقیان با مدارس نظامیه) و سومی روی فعالیتهای گروهی (خوارزمشاهیان با تجارت). اما در نهایت، همه سعی میکنند مدرسه را پیش ببرند.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره شاهنامه فردوسی در دوره غزنویان یا حمله مغول به ایران در پایان دوره خوارزمشاهیان تحقیق کنی. کتابهای درسی تاریخ یا منابع معتبر آنلاین میتوانند کمک کنند.
