راهنمایی کوتاه: مخلوط‌ها را بر اساس یکنواخت بودن یا نبودن، به دو دستهٔ اصلی تقسیم می‌کنیم.
گام‌به‌گام:
- ۱) به یک لیوان آب فکر کن. اگر مقداری شکر در آن بریزی و هم بزنی، شکر حل می‌شود و همه جای لیوان مزهٔ یکسانی دارد؛ به این مخلوط، همگن می‌گوییم.
- ۲) حالا مقداری ماسه در آب بریز. ذره‌های ماسه را می‌بینی و در ته لیوان ته‌نشین می‌شوند؛ این مخلوط ناهمگن است.
- ۳) پس معیار ما این است: آیا مواد به‌طور یکنواخت در هم پخش شده‌اند و ذره‌ها دیده نمی‌شوند؟
- ۴) در مخلوط همگن، اجزای سازنده را با چشم نمی‌بینی و ترکیب همه‌جای آن یکسان است. به آن محلول هم می‌گویند.
- ۵) در مخلوط ناهمگن، اجزا را می‌توانی ببینی (مثل سالاد) یا ذره‌ها در آن پخش شده‌اند ولی جدا می‌شوند (مثل آب گل‌آلود).
- ۶) بعضی کتاب‌ها مخلوط ناهمگن را باز هم به دو گروه معلق و کلوئید تقسیم می‌کنند؛ معلق مثل آب و ماسه که ذره‌ها ته‌نشین می‌شوند و کلوئید مثل شیر که ذره‌ها ریز هستند و ته‌نشین نمی‌شوند.
پاسخ نهایی: مخلوط‌ها ابتدا به دو دستهٔ اصلی تقسیم می‌شوند: همگن (محلول) و ناهمگن. اگر کمی دقیق‌تر نگاه کنیم، مخلوط‌های ناهمگن خودشان به دو زیرگروه معلق و کلوئید بخش می‌شوند؛ پس در یک نگاه کلی می‌توان گفت سه نوع مخلوط داریم: همگن، معلق و کلوئید.
مثال مشابه:
- همگن: آب نمک، شربت، هوا، آلیاژ برنج (مس + روی)
- ناهمگن معلق: آب و روغن، آب گل‌آلود، سالاد میوه
- ناهمگن کلوئید: شیر، ژله، دود
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: یک آزمایش ساده انجام بده. سه لیوان بردار: در اولی نمک، در دومی ماسه و در سومی یک قاشق شیر بریز. بعد از چند دقیقه نگاه کن کدام‌یک یکنواخت مانده و کدام‌یک ذره‌هایش جدا شده یا ته‌نشین شده است. خودت دستهٔ هر کدام را مشخص کن.
یادآوری ایمنی: هنگام کار با آب و مواد، لیوان‌ها را در جای محکم بگذار و مواد را هرگز نچش و به چشم نزدیک نکن. این آزمایش را با اجازه و همراهی یک بزرگ‌تر انجام بده.
