حلال و حل‌شونده در الکل و روغن

راهنمایی کوتاه: اول باید ببینیم این دو مایع اصلاً در هم حل می‌شوند یا نه؛ بعد نام حلال و حل‌شونده را بگذاریم.

گام‌به‌گام:

۱) یادت باشد در یک محلول، «حلال» ماده‌ای است که مقدارش بیشتر است و «حل‌شونده» ماده‌ای است که در آن پخش می‌شود و حل می‌شود.

۲) حالا نوبت شناخت خودِ مواد است: الکل (مثل اتانول) مولکول‌های قطبی دارد و با آب خوب مخلوط می‌شود. روغن مولکول‌های غیرقطبی و چرب دارد.

۳) یک قاعدهٔ ساده: ماده‌های قطبی در ماده‌های قطبی و ماده‌های غیرقطبی در ماده‌های غیرقطبی حل می‌شوند؛ یعنی «همانند در همانند حل می‌شود».

۴) الکل و روغن همانند هم نیستند، پس یکدیگر را حل نمی‌کنند. اگر آن‌ها را با هم بریزی، مثل آب و روغن دو لایهٔ جدا می‌سازی؛ یعنی مخلوط ناهمگن (دوفازی) داری، نه محلول.

۵) بنابراین در این مخلوط با مقدار مساوی، نه الکل حلالِ روغن است و نه روغن حلالِ الکل.

پاسخ نهایی:

هیچ‌کدام واقعاً حل‌شونده یا حلال نیستند، چون این دو مایع در هم حل نمی‌شوند و دو لایهٔ جدا می‌سازند. اگر مقدار یکی خیلی بیشتر از دیگری بود و واقعاً حل می‌شد، آن مایعِ زیاد «حلال» و مایع کم «حل‌شونده» شمرده می‌شد؛ اما با مقدار مساوی هم تشخیص حلال از روی مقدار ممکن نیست.

مثال مشابه:

• آب و روغن: در هم حل نمی‌شوند و دو لایه جدا می‌شوند؛ پس حلال و حل‌شونده نداریم.
• آب و نمک: آب حلال است و نمک حل‌شونده، چون نمک در آب حل می‌شود.
• آب و شکر در شربت: آب حلال است (مقدارش بیشتر) و شکر حل‌شونده.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:

دربارهٔ «قطبی و غیرقطبی» و «مخلوط همگن و ناهمگن» در کتاب علوم خودت مطالعه کن و امتحان کن چه مایع‌هایی در هم حل می‌شوند و چه مایع‌هایی دو لایه می‌سازند.

یادآوری ایمنی: الکل قابل اشتعال است و خوردن آن برای بدن خطرناک است؛ هیچ‌کدام از این مواد را با هم امتحان نکن، مگر با اجازه و نظارت یک بزرگ‌تر و در جای دارای تهویه. به چشم و دهان هم دست نزن.