راهنمایی کوتاه: درس دهم کتاب علوم هشتم دربارهی "زمینساخت ورقهای" است که چگونگی حرکت ورقههای سنگکره و پدیدههایی مانند زمینلرزه و آتشفشان را توضیح میدهد.
گامبهگام:
- ۱) سنگکرهی زمین به چند قطعهی بزرگ به نام "ورقههای زمینساختی" تقسیم شده است.
- ۲) این ورقهها بر روی لایهی نرمتر زیرین (سستکره) به آرامی حرکت میکنند.
- ۳) حرکت ورقهها نسبت به هم سه حالت اصلی دارد: دور شدن از هم، نزدیک شدن به هم و لغزش کناری.
- ۴) در مرزهای دورشونده، مواد مذاب از گوشته بالا میآیند و پوستهی جدید میسازند (مثل رشتهکوههای میانی اقیانوس).
- ۵) در مرزهای نزدیکشونده، ممکن است یک ورقه به زیر ورقهی دیگر فرو رود (فرورانش) که باعث ایجاد کوهها، آتشفشانها و گودالهای اقیانوسی میشود.
- ۶) در مرزهای لغزشی، ورقهها کنار هم میلغزند که اغلب باعث زمینلرزههای شدید میشود (مثل گسل سنآندریاس).
پاسخ نهایی: نظریهی زمینساخت ورقهای توضیح میدهد که پوستهی زمین از ورقههای متحرکی تشکیل شده که حرکت آنها در مرزها باعث پدیدههای مهمی مانند زمینلرزه، آتشفشان، تشکیل کوهها و گسترش بستر اقیانوسها میشود.
مثال مشابه: مانند قطعات یخ شناور روی آب که به هم برخورد میکنند، از هم دور میشوند یا کنار هم میلغزند. برخورد آنها میتواند باعث شکستن لبهها (کوهزایی) و دور شدنشان باعث ایجاد فاصله (گسترش بستر اقیانوس) شود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی نقشهی ورقههای زمینساختی را نگاه کنی و ببینی ایران روی کدام ورقهها قرار دارد. همچنین دربارهی رابطهی این نظریه با شکلگیری رشتهکوههای البرز و زاگرس تحقیق کن.
