راهنمایی کوتاه: من به همهٔ صفحه‌های کتاب فارسی نهم دسترسی ندارم، پس نمی‌توانم فهرست کامل جملات آن کتاب را بنویسم؛ اما روشی می‌دهم که خودت بتوانی همهٔ جمله‌های وصفی و اضافی را پیدا و درست تحلیل کنی.
گام‌به‌گام:
- ۱) هر جملهٔ کتاب را بخوان و دنبال واژهٔ «که» بگرد؛ بیشتر جملات وصفی و اضافی با «که» می‌آیند.
- ۲) اسمی را که «که» پس از آن آمده (گروه اسمی پیش از جملهٔ پیرو) پیدا کن.
- ۳) بپرس این جمله چه کاری انجام می‌دهد: اگر آن اسم را توصیف می‌کند و به پرسش «چه‌جور اسمی؟» پاسخ می‌دهد، جملهٔ وصفی است.
- ۴) اگر جمله در جایگاه مضاف‌الیه یا متمم اسم نشسته و اسم را توضیح می‌دهد، جملهٔ اضافی است؛ مثل جمله‌هایی که بعد از «امید، خبر، ترس، تصمیم» می‌آیند.
- ۵) یادت باشد گاهی «که» حذف می‌شود؛ پس اگر بعد از یک اسم، جملهٔ کاملی بیاید بدون «که»، باز هم باید همان دو دسته را بررسی کنی.
- ۶) بخش دستور هر درس کتاب را بخوان و جمله‌های شاهد همان درس را با این روش برچسب بزن؛ این‌طور فهرست خودت را می‌سازی.
پاسخ نهایی:
- جملهٔ وصفی: جملهٔ پیرویی که بعد از یک اسم می‌آید و آن اسم را وصف می‌کند. مثال: «کتابی که دیروز خریدم، خواندنی است.» در اینجا «که دیروز خریدم» وصف «کتابی» است.
- جملهٔ اضافی: جملهٔ پیرویی که در نقش مضاف‌الیه می‌آید و اسم را کامل می‌کند. مثال: «به این امید که برنده شوم، تمرین کردم.» در اینجا «که برنده شوم» اضافی «امید» است.
- تفاوت مهم: جملهٔ وصفی به پرسش «چه‌جور اسمی؟» جواب می‌دهد، اما جملهٔ اضافی معنی اسم را کامل می‌کند («چه امیدی؟ چه خبری؟»).
مثال مشابه: در «دانش‌آموزی که تلاش کرد، موفق شد» بخش «که تلاش کرد» جملهٔ وصفی است؛ در «از این ترسم که دیر برسم» بخش «که دیر برسم» جملهٔ اضافی است.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: هر جملهٔ کتاب را که در تشخیصش شک داری همین‌جا برایم بنویس تا با هم تحلیل کنیم؛ همچنین می‌توانی با معلمت جمله‌های شاهد هر درس را چک کنی.
سؤال چندگزینه‌ای: در کدام گزینه جملهٔ وصفی وجود دارد؟
الف) شنیدم که باران آمده است.
ب) کتابی که روی میز بود، مال من است.
ج) او با این امید درس خواند که قبول شود.
د) همه با خوشحالی رفتند.
