راهنمایی کوتاه: در این بیت زیبا از سعدی، چند آرایه ادبی مهم به کار رفته که به زیبایی و تأثیر کلام کمک میکنند.
گامبهگام:
- ۱) تشخیص (تشخیص یا جانبخشی): در بخش "جان بی جمال دانان"، به "جان" ویژگی انسانی (نداشتن میل) نسبت داده شده است. جان که یک مفهوم انتزاعی است، مانند انسان تصور شده که میتواند میل داشته باشد یا نداشته باشد.
- ۲) تضاد (طباق): تضاد بین "این" و "آن" در مصرع دوم دیده میشود. شاعر با کنار هم گذاشتن این دو ضمیر متضاد، مفهوم را تقویت میکند.
- ۳) ایهام (ابهام هنری): کلمه "دل" به صورت ایهام به کار رفته است. هم میتواند به معنای "عقل و خرد" باشد (جان بی خرد) و هم به معنای "مرکز عواطف و احساسات".
- ۴) جناس: در "این ندارد" و "آن ندارد" جناس لفظی داریم. تکرار کلمه "ندارد" با حروف یکسان اما معانی مختلف (نداشتن چیزهای مختلف).
- ۵) مراعات النظیر (تناسب): بین "جمال" و "جهان" تناسب وجود دارد. جمال (زیبایی) مناسبتی با جهان (جهان زیبا) دارد.
پاسخ نهایی: آرایههای ادبی اصلی در این بیت عبارتند از: تشخیص، تضاد، ایهام، جناس و مراعاتالنظیر.
مثال مشابه: "آب در کوزه و ما تشنهلبان میگردیم" - در این بیت نیز تشخیص وجود دارد (کوزهای که آب دارد اما ما تشنهایم).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن در اشعار دیگر سعدی یا حافظ نیز این آرایهها را پیدا کنی. میتوانی از کتابهای آموزشی آرایههای ادبی یا سایتهای معتبر ادبی کمک بگیری.
