راهنمایی کوتاه: در این بیت، فعل مضارع اخباری وجود دارد که برای بیان واقعیتی همیشگی به کار رفته است.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا بیت را با دقت بخوانید: «تا بدانند این خداوندان ملک کز بسی خلق است دنیا یادگار».
- ۲) فعلهای بیت را پیدا کنید: «بدانند» و «است».
- ۳) «بدانند» از مصدر «دانستن» است و به صورت جمع به کار رفته. این فعل، مضارع (حال) است.
- ۴) مضارع دو نوع دارد: اخباری (برای خبر دادن) و التزامی (برای آرزو، خواهش و...). نشانه مضارع اخباری «می» است، اما در شعر گاهی «می» حذف میشود.
- ۵) در این بیت، «بدانند» بدون «می» آمده، اما مفهوم آن خبری است. پس مضارع اخباری محسوب میشود. دلیل: شاعر میخواهد واقعیتی مسلم را بیان کند.
- ۶) فعل «است» نیز مضارع اخباری است و برای اثبات یک موضوع به کار رفته.
پاسخ نهایی: مضارع اخباری در این بیت، «بدانند» است. چون برای بیان یک حقیقت کلی و خبری به کار رفته (اگرچه «می» حذف شده). معنی بیت: تا این پادشاهان ثروتمند بدانند که دنیا از سوی بسیاری از مردم، یادگاری (اموالی) است که باقی میماند. یعنی دنیا و داراییها، از آنِ همه مردم است و پادشاهان نباید مغرور شوند.
مثال مشابه: در بیت «بنوش تا بدانی که مستی چه باشد»، «بدانی» مضارع اخباری است (با حذف «می»).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی در کتابهای دستور زبان، بخش «افعال» و انواع مضارع را مطالعه کنی. همچنین، خواندن شعرهای دیگر حافظ یا سعدی به درک بهتر این مفهوم کمک میکند.
