سلام! این بیت زیبا از سعدی است که دربارهٔ هنر سخن گفتن و رازداری صحبت میکند. بیا با هم آن را بررسی کنیم.
راهنمایی کوتاه: این بیت دربارهٔ اهمیت کمگویی، گزیدهگویی و رازداری است.
گامبهگام:
- ۱) کم گوی و گزیده گوی: یعنی کم حرف بزن، اما وقتی حرف میزنی، حرفهای مهم و باارزش بگو. مثل این است که به جای ده جملهٔ بیمحتوا، یک جملهٔ پرمعنی بگویی.
- ۲) جز مصلحت خویش مگوی: یعنی چیزی را که به نفع تو نیست (یا ممکن است به ضررت باشد) نگو. این بخش دربارهٔ رازداری و محافظت از خود است.
- ۳) پیوند دو بخش: سعدی میگوید هم کم و گزیده حرف بزن، هم مراقب باش حرفهایی که به ضررت است را نگویی.
- ۴) مفهوم کلی: این بیت یک درس اخلاقی و اجتماعی مهم میدهد: در سخن گفتن هم کیفیت مهم است (گزیدهگویی) و هم عاقبتاندیشی (نگفتن حرفهای زیانآور).
پاسخ نهایی: معنای این بیت این است: «کم حرف بزن و وقتی حرف میزنی، حرفهای باارزش و پرمعنی بگو؛ و هر سخنی را که به صلاح و نفع تو نیست (یا ممکن است به ضررت باشد) بیان نکن.»
مثال مشابه: فرض کن دوستت رازی به تو گفته است. طبق این شعر، هم نباید زیاد حرف بزنی و آن را برای همه تعریف کنی (کم گوی)، هم اگر میخواهی چیزی بگویی، فقط به کسی بگو که مطمئنی قابل اعتماد است (گزیده گوی)، و هم اگر فکر میکنی گفتن این راز به ضرر تو یا دوستت است، اصلاً آن را بازگو نکن (جز مصلحت خویش مگوی).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
- به کاربرد این شعر در زندگی روزمره فکر کن. چه موقعهایی کمگویی به کمکمان میآید؟
- این بیت را با ضربالمثل «زبان سرخ، سر سبز میدهد بر باد» مقایسه کن. هر دو دربارهٔ عاقبت سخن بیمحتوا هشدار میدهند.
- در کتاب درسیات، به درسهای دیگری که از گلستان سعدی آورده شدهاند دقت کن. سعدی اغلب چنین پندهای کوتاه و پرمعنایی میدهد.
