راهنمایی کوتاه: بیت را بلند بخوان و ببین کدام صامت چند بار در کلمه‌های نزدیک به هم تکرار شده است.
گام‌به‌گام:
- ۱) بیت یا جمله را با صدای بلند و شمرده بخوان.
- ۲) صامت اول هر کلمه را جدا جدا بگو (ب، س، د، گ، ر...).
- ۳) ببین کدام صدا در دو یا چند کلمهٔ نزدیک به هم تکرار شده است.
- ۴) اگر این تکرار به بیت آهنگ و موسیقی داده باشد، آرایهٔ واج‌آرایی داری.
- ۵) حواست باشد تکرار یک «کلمهٔ کامل» واج‌آرایی نیست؛ باید تکرار «واج» باشد.
پاسخ نهایی:
تست ۱: در کدام گزینه واج‌آرایی دیده می‌شود؟
- الف) کتاب را روی میز گذاشتم.
- ب) سروِ سیمین، سایه‌سارِ سبزِ باغ
- ج) او به مدرسه رفت و درس خواند.
- د) باران آمد و زمین خیس شد.
پاسخ: ب) سروِ سیمین، سایه‌سارِ سبزِ باغ (تکرار واج «س»)
تست ۲: در بیت «برگ درختان سبز در نظر هوشیار / هر ورقش دفتری است معرفت کردگار» کدام واج بیش از همه تکرار شده است؟
- الف) ب
- ب) ر
- ج) د
- د) ک
پاسخ: ب) ر (درختان، در، نظر، هر، ورقش، دفتری، معرفت، کردگار)
تست ۳: در عبارت «کم گوی و گزیده گوی چون دُر» کدام واج تکرار شده است؟
- الف) ک
- ب) گ
- ج) د
- د) ر
پاسخ: ب) گ (گوی، گزیده، گوی)
تست ۴: واج‌آرایی، تکرار ......... در کلمه‌های یک مصراع یا جمله است.
- الف) مصوت‌های بلند
- ب) یک واج (صامت)
- ج) یک کلمهٔ کامل
- د) یک جمله
پاسخ: ب) یک واج (صامت)
تست ۵: در کدام گزینه واج‌آرایی وجود دارد؟
- الف) ابر آمد و بارید.
- ب) شورِ شیرینِ شبنمِ صبح
- ج) خانهٔ ما بزرگ است.
- د) معلّم آمد و درس گفت.
پاسخ: ب) شورِ شیرینِ شبنمِ صبح (تکرار واج «ش»)
مثال مشابه:
- «دوش دیدم که ملائک در میخانه زدند» → تکرار واج «د»
- «برو کار می‌کن مگو چیست کار» → تکرار واج «ک»
- «سیمرغ» در «منطق‌الطیر» → تکرار واج «س» و «ر»
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: یک بیت از سعدی یا نظامی انتخاب کن، آن را بلند بخوان و صامت‌های تکراری‌اش را در دفترت بشمار؛ بعد خودت یک جملهٔ کوتاه بساز که در آن یک واج سه بار تکرار شده باشد.
