راهنمایی کوتاه: برای جناس به تفاوت حروف و حرکت‌ها دقت کن، برای کنایه معنی دور را پیدا کن، برای واج‌آرایی حرف‌های تکرارشده را بشمار و برای مبالغه ببین چه چیزی بزرگ‌نمایی شده است.
گام‌به‌گام:
- ۱) دو واژه را از نظر املاء، تعداد حروف و حرکت‌ها مقایسه کن.
- ۲) اگر همه‌چیز یکی بود، جناس تام است.
- ۳) اگر فقط حرکت فرق داشت، جناس حرکتی است.
- ۴) اگر یک حرف اضافه شده بود، جناس افزایشی است.
- ۵) اگر یک حرف متفاوت یا جابه‌جا بود، جناس اختلافی است.
- ۶) برای کنایه و مبالغه، معنی نزدیک و پیام اصلی بیت را پیدا کن.
پاسخ نهایی:
سوال پنج:
- نال / ناله: جناس افزایشی؛ چون «ه» به «نال» اضافه شده است.
- گلِ / گُل: جناس حرکتی؛ منظور گِل / گُل است و تفاوت فقط در حرکت است.
- نی / نی: جناس تام؛ املاء و تلفظ یکی است، ولی معنی فرق دارد.
- درود / ورود: جناس اختلافی؛ تفاوت در حرف اول «د» و «و» است.
سوال شیش:
- از کوره در رفتن: بسیار عصبانی شدن و کنترل اعصاب را از دست دادن.
- دهانش بوی شیر میدهد: هنوز خام و بی‌تجربه است؛ مثل بچه‌ها فکر و حرف می‌زند.
سوال هفت:
واج «س» بیشترین تکرار را دارد (حدود ۷ بار) و واج‌آرایی ساخته است؛ نمونه‌ها: تسبیح، گسست، دستم، ساعد، ساقی، سیمین.
سوال هشت:
شاعر می‌گوید اگر بخواهم دل و مهرم را از تو جدا کنم، نمی‌دانم آن دل و مهر را کجا ببرم یا به که بسپارم. این مبالغه در شدت عشق و دلبستگی است؛ عشق او آن‌قدر زیاد است که جدا کردن دل و مهر از معشوق ممکن نیست. چیزی که غلو شده، عشق و وابستگی شاعر است.
مثال مشابه:
- جناس تام: «شیر» (نوشیدنی) و «شیر» (حیوان).
- کنایه: «دستت درد نکند» یعنی از تو تشکر میکنم.
- واج‌آرایی: «برگ بر باران» تکرار «ب» و «ر».
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:
چند بیت از حافظ یا سعدی انتخاب کن و حرف‌های تکرارشده را بشمار؛ برای جناس هم واژه‌ها را ستون‌به‌ستون مقایسه کن.
