راهنمایی کوتاه: اول ببین واژه ویژگی چیزی را می‌گوید (صفت) یا خودش جای اسم نشسته است (ضمیر و هسته).
گام‌به‌گام:
- ۱) اگر واژه پیش از اسم بیاید و آن را توصیف یا تعیین کند، صفت است؛ اگر اسم حذف شده باشد و واژه خودش جای اسم را گرفته باشد، ضمیر و هسته گروه اسمی است.
- ۲) در ترکیب‌ها: اگر کلمه دوم ویژگی کلمه اول را بگوید، ترکیب وصفی است؛ اگر نسبت و مالکیت را نشان دهد، ترکیب اضافی است.
- ۳) برای صفت‌های ساخته‌شده از فعل، اول بن مضارع را پیدا کن (مثلاً «می‌گویم» ← بن مضارع «گو»).
- ۴) عدد ترتیبی، ترتیب و نوبت را نشان میدهد، نه ویژگی و کیفیت؛ پس صفت شمارشی است، نه بیانی.
- ۵) در گروه اسمی هر واژه‌ای که پیش از هسته باشد وابسته پیشین است و هر چه پس از آن بیاید وابسته پسین.
پاسخ نهایی:
- سؤال ۱: گزینه (ج) این را به خاطر داشته باش درست است؛ «این» ضمیر اشاره و هسته گروه اسمی است. در گزینه‌های دیگر «کدام» و «چند» صفت پرسشی و «هر» صفت مبهم‌اند.
- سؤال ۲: رفتار پسندیده ← صفت مفعولی / متن خواندنی ← صفت لیاقت / استاد دانا ← صفت ساده / ظرف سیمین ← صفت نسبی.
- سؤال ۳: «سوم» در «بار سوم» و «اول» در «نمره اول» صفت شمارشی ترتیبی هستند. اگر کتاب شما نوع دوم را اعدادی با پسوند «ـمین» (سومین، اولین) می‌داند، در این جمله نمونه‌اش نیست.
- سؤال ۴: صدای بلبل ← اضافی / صدای دلنشین ← وصفی / چشمه زلال ← وصفی / چشمه معرفت ← اضافی.
- سؤال ۵: «گوینده» = بن مضارع «گو» + «ـنده» و «سوزان» = بن مضارع «سوز» + «ـان»؛ هر دو صفت فاعلی‌اند.
- سؤال ۶: چون «دوم» کیفیت و ویژگی را نشان نمی‌دهد و فقط ترتیب و نوبت را می‌گوید، صفت شمارشی (ترتیبی) است، نه بیانی.
- سؤال ۷: هسته ← دانش‌آموز / وابسته‌های پیشین ← «این» (صفت اشاره) و «سه» (صفت شمارشی) / وابسته پسین ← «کوشا» (صفت بیانی).
مثال مشابه: در «این دو کتاب کهنه» هسته «کتاب» است، وابسته‌های پیشین «این» و «دو» و وابسته پسین «کهنه». در «صدای پرنده» ترکیب اضافی و در «صدای بلند» ترکیب وصفی داریم.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: هر گروه اسمی که در متن کتاب می‌بینی را جدا کن و هسته و وابسته‌هایش را با همین گام‌ها مشخص کن؛ برای صفت‌های فعلی هم اول بن مضارع فعل را بنویس.
