راهنمایی کوتاه: واج‌آرایی یعنی تکرار یک واج (حرف) در چند کلمهٔ یک جمله یا بیت، طوری که به آهنگ و موسیقی کلام کمک کند.
گام‌به‌گام:
- ۱) بیت یا جمله را با صدای بلند و آرام بخوان.
- ۲) کلمه‌ها را جدا کن و به حرف اول هر کلمه خوب دقت کن.
- ۳) اگر یک حرف در سه کلمه یا بیشتر شنیده شود، واج‌آرایی داری.
- ۴) حرفی را که بیشتر از همه تکرار شده، به‌عنوان واج تکراری بنویس.
- ۵) حواست باشد تکرار یک «واژهٔ کامل» آرایهٔ «تکرار» است، نه واج‌آرایی.
- ۶) یادت باشد واج‌آرایی بیشتر برای زیبایی و موسیقی شعر است، نه برای تغییر معنا.
پاسخ نهایی:
تست ۱: واج‌آرایی به چه معناست؟
الف) تکرار یک واژهٔ کامل در جمله | ب) تکرار یک واج در چند کلمه که به موسیقی کلام کمک می‌کند | ج) آوردن دو چیز با حرف «و» | د) نسبت دادن ویژگی انسانی به چیزهای دیگر
پاسخ: ب) تکرار یک واج در چند کلمه که به موسیقی کلام کمک می‌کند
تست ۲: در کدام عبارت واج‌آرایی دیده می‌شود؟
الف) کتاب را روی میز گذاشت و رفت | ب) پروانه پرپر پرید و پر کشید | ج) خانهٔ ما در انتهای کوچه است | د) او هر روز صبح زود بیدار می‌شد
پاسخ: ب) پروانه پرپر پرید و پر کشید (تکرار واج «پ»)
تست ۳: در مصراع «بگذار تا بگریم چون ابر در بهاران» کدام واج تکرار شده است؟
الف) س | ب) د | ج) ب | د) ر
پاسخ: ج) ب (بگذار، بگریم، بهاران)
تست ۴: تفاوت واج‌آرایی و آرایهٔ «تکرار» چیست؟
الف) هیچ تفاوتی ندارند | ب) در واج‌آرایی یک واج چند بار می‌آید، ولی در تکرار خود واژه چند بار تکرار می‌شود | ج) واج‌آرایی فقط در نثر دیده می‌شود | د) آرایهٔ تکرار فقط در نثر دیده می‌شود
پاسخ: ب) در واج‌آرایی یک واج چند بار می‌آید، ولی در تکرار خود واژه چند بار تکرار می‌شود
تست ۵: در کدام گزینه واج‌آرایی وجود دارد؟
الف) سنگ و سبزه و سکوت و سایه | ب) هوا امروز بسیار گرم بود | ج) او امروز به مدرسه رفت و درس خواند | د) کتاب روی میز است
پاسخ: الف) سنگ و سبزه و سکوت و سایه (تکرار واج «س»)
مثال مشابه:
جملهٔ «مهربان معلم ما با مهربانی درس میدهد» را بخوان؛ واج «م» در چند کلمه تکرار شده است، پس واج‌آرایی دارد.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:
- این بیت سعدی را بررسی کن: «برآمد باد صبح و بوی نوروز / به کام دوستان و بخت پیروز» و ببین واج «ب» چند بار آمده است.
- خودت سه جمله بساز که هر کدام یک واج تکراری داشته باشد؛ مثلاً با واج «د» و واج «گ».
- در درس‌های شعری کتاب فارسی نهم، حرف اول کلمه‌ها را بشمار و واج تکراری را پیدا کن.
