کدام گزینه درباره فسیل‌ها نادرست است؟

راهنمایی کوتاه: هر چهار گزینه درباره فسیل‌ها و سنگ‌های رسوبی هستند؛ یکی از آن‌ها دقیق نیست.

گام‌به‌گام:

• ۱) گزینه ۱ درست است: جانداران در طول زمان تغییر کرده‌اند و برخی مانند دایناسورها منقرض شده‌اند.
• ۲) گزینه ۲ درست است: در فرآیند فسیل‌شدن، مواد معدنی (مانند سیلیس و آهک) جایگزین بخش‌های سخت بدن جاندار می‌شوند و شکل ظاهری حفظ می‌شود.
• ۳) گزینه ۳ درست است: نه فقط خود جاندار، بلکه آثار فعالیت‌های آن (مانند ردپا یا لانه) هم می‌تواند فسیل شود.
• ۴) گزینه ۴ نادرست است: جمله می‌گوید «سنگ‌های روبرو از نوع رسوبی اند». اما در سوال هیچ تصویر یا اشاره‌ای به سنگ‌های «روبرو» وجود ندارد. این بخش گمراه‌کننده است. البته این بخش که «احتمال وجود فسیل در سنگ‌های رسوبی بیشتر است» خودش درست است.

پاسخ نهایی: گزینه ۴ نادرست است، زیرا اشاره به «سنگ‌های روبرو» دارد در حالی که در صورت سوال چیزی برای دیدن («روبرو») وجود ندارد. بقیه محتوای گزینه درباره سنگ‌های رسوبی و فسیل درست است.

مثال مشابه: اگر در سوالی نوشته شود «این گیاهان روبرو فتوسنتز می‌کنند» ولی تصویری نباشد، آن گزینه نادرست محسوب می‌شود.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: فسیل‌ها معمولاً در سنگ‌های رسوبی (مثل ماسه‌سنگ، سنگ‌آهک) تشکیل می‌شوند، زیرا لایه‌های رسوبی به آرامی روی بقایا را می‌پوشانند و از نابودی آن جلوگیری می‌کنند. سنگ‌های آذرین و دگرگونی به ندرت فسیل دارند.

راهنمایی کوتاه: بیایید هر گزینه را با دقت بررسی کنیم تا ببینیم کدام یک با تعریف علمی فسیل‌ها و فرآیند تشکیل آن‌ها مطابقت ندارد.

گام‌به‌گام:

• ۱) گزینه اول: درست است. جانداران در طول زمان تکامل یافته‌اند و برخی مانند دایناسورها منقرض شده‌اند. این با نظریه فرگشت و شواهد فسیلی سازگار است.
• ۲) گزینه دوم: این گزینه فرآیند «جایگزینی» (Replacement) در تشکیل فسیل را توضیح می‌دهد. در این فرآیند، مواد معدنی (مانند سیلیس یا آهک) به تدریج جایگزین مواد آلی قسمت‌های سخت (مانند استخوان یا صدف) می‌شوند و شکل ظاهری حفظ می‌شود. این تعریف درست است.
• ۳) گزینه سوم: درست است. فسیل‌ها فقط بقایای بدن جانداران نیستند. ردپا، لانه، مدفوع سنگ‌شده و سایر آثار فعالیت زیستی نیز می‌توانند فسیل شوند. به این‌ها «شواهد رفتاری» یا «ردیاب‌های فسیلی» می‌گویند.
• ۴) گزینه چهاردهم: این گزینه نادرست است. دلیل: سنگ‌های رسوبی هستند که احتمال وجود فسیل در آن‌ها بسیار بیشتر است، نه سنگ‌های «روبرو». اصطلاح «سنگ‌های روبرو» در زمین‌شناسی تعریف مشخصی ندارد و احتمالاً اشتباه تایپی یا مفهومی است. سنگ‌های آذرین و دگرگونی به ندرت حاوی فسیل هستند.

پاسخ نهایی: گزینه ۴ نادرست است. زیرا اصطلاح «سنگ‌های روبرو» صحیح نیست و منظور احتمالاً سنگ‌های رسوبی است که محیط مناسبی برای حفظ فسیل‌ها فراهم می‌کنند.

مثال مشابه: اگر بگوییم «فسیل‌ها فقط در سنگ‌های گرانیتی یافت می‌شوند» این جمله نیز نادرست است، زیرا سنگ گرانیت از نوع آذرین است و فسیلی در آن تشکیل نمی‌شود.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: درباره سه نوع اصلی سنگ (رسوبی، آذرین، دگرگونی) و شرایط تشکیل فسیل (دفن سریع، عدم حضور اکسیژن، وجود مواد معدنی) تحقیق کن. همچنین می‌توانی انواع فسیل‌ها (بدنی، ردپا، قالب داخلی و خارجی) را بررسی کنی.