راهنمایی کوتاه: در سوال‌های سخت فصل ۱، اول ذره‌ها (پروتون، نوترون، الکترون) را بشمار و بعد سراغ فرمول و مخلوط‌ها برو.
گام‌به‌گام:
- ۱) در هر اتم، تعداد پروتون‌ها همان عدد اتمی است و در اتم خنثی، تعداد الکترون‌ها با پروتون‌ها برابر است.
- ۲) بار هر یون از این راه به دست می‌آید: بار = تعداد پروتون − تعداد الکترون.
- ۳) نوترون را با «عدد جرمی − عدد اتمی» پیدا کن.
- ۴) برای نوشتن فرمول، بار یون‌های مثبت و منفی را ضربدری کن تا جمع بارها صفر شود.
- ۵) جرم فرمولی، مجموع جرم اتمی عنصرها با ضریب‌هایشان است.
- ۶) برای مخلوط‌ها، به یکنواخت بودن ذره‌ها در همه جای نمونه فکر کن؛ اگر یکنواخت باشد همگن است.
پاسخ نهایی:
- سؤال ۱: ذره‌ای ۱۳ پروتون و ۱۴ نوترون دارد و بار آن ۳+ است. تعداد الکترون، عدد اتمی و عدد جرمی آن چند است و نام عنصر چیست؟ پاسخ: الکترون ، عدد اتمی ۱۳ (آلومینیم)، عدد جرمی . پس یون Al³⁺ است.
- سؤال ۲: یون گوگرد با عدد جرمی ۳۲ و بار ۲− چند پروتون، نوترون و الکترون دارد؟ پاسخ: پروتون ۱۶، نوترون و الکترون (چون بار منفی یعنی الکترون بیشتر).
- سؤال ۳: فرمول شیمیایی و جرم فرمولی ترکیب آلومینیم با گوگرد را بنویس. پاسخ: یون‌ها Al³⁺ و S²⁻ هستند، ضربدری می‌شوند و Al₂S₃ به دست می‌آید؛ جرم فرمولی .
- سؤال ۴: عنصری در گروه ۱۷ و دوره ۳ جدول تناوبی است. عدد اتمی، آرایش الکترونی و تعداد الکترون لایه آخر آن را بنویس. پاسخ: کلر با عدد اتمی ۱۷ و آرایش ۲، ۸، ۷؛ پس ۷ الکترون در لایه آخر دارد و نافلز است.
- سؤال ۵ (چندگزینه‌ای): کدام گزینه فقط مخلوط همگن را نشان می‌دهد؟ ۱) هوا، محلول آب و نمک ۲) آهن و گوگرد، هوا ۳) روغن و آب، شربت ۴) ماسه و آب، الکل و آب. پاسخ: گزینه ۱؛ چون در آن، ذره‌ها در همه جای نمونه یکنواخت پخش شده‌اند.
- سؤال ۶: در فرمول Al₂(SO₄)₃ چند اتم از هر عنصر وجود دارد و جرم فرمولی آن چند است؟ پاسخ: ۲ اتم آلومینیم، ۳ اتم گوگرد و ۱۲ اتم اکسیژن (جمعاً ۱۷ اتم)؛ جرم فرمولی .
مثال مشابه: یون Mg²⁺ با عدد جرمی ۲۵ را بررسی کن؛ پروتون ۱۲، نوترون و الکترون ۱۰.
اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: خودت چند ذره با پروتون و بار دلخواه بساز و از یک همکلاسی بخواه الکترون و نوترون آن را حساب کند؛ این کار ذهنت را برای سوال‌های تیزهوشانی قوی می‌کند.
یادآوری ایمنی: هیچ مادهٔ شیمیایی را بدون نظارت معلم با مادهٔ دیگر مخلوط نکن و به مواد ناشناس دست نزن.
