راهنمایی کوتاه: ارکان نماز، بخشهای اصلی و ضروری نماز هستند که بدون آنها نماز باطل میشود، در حالی که واجبات نماز، کارهایی هستند که باید در نماز انجام شوند اما اگر فراموش شوند، نماز با سجده سهو قابل جبران است.
گامبهگام:
- ارکان نماز (ارکان الصلاة): اینها کارهایی هستند که اگر عمداً یا سهواً ترک شوند، نماز باطل میشود. ارکان اصلی نمازهای یومیه (روزانه) عبارتند از:
- نیّت (قصد قربت)
- تکبیرة الاحرام (گفتن «اللهاکبر» در ابتدای نماز)
- قیام (ایستادن در هنگام تکبیرة الاحرام و قرائت)
- قرائت حمد و سوره (در رکعت اول و دوم)
- رکوع
- دو سجده
- تشهّد (نشستن و گفتن شهادتین)
- سلام (پایان نماز)
- ترتیب (رعایت ترتیب بین ارکان)
- موالات (پیوستگی بین اعمال نماز)
- واجبات نماز (واجبات الصلاة): اینها کارهایی هستند که انجام آنها در نماز واجب است، اما اگر فراموش شوند، نماز با «سجده سهو» صحیح میشود. برخی از واجبات نماز عبارتند از:
- قنوت (در نمازهای واجب مانند نماز صبح و نماز عید)
- تکبیرهای انتقال (گفتن «اللهاکبر» هنگام رفتن به رکوع، سجده و برخاستن)
- تسبیحات رکوع و سجده (گفتن «سبحان ربی العظیم» در رکوع و «سبحان ربی الاعلی» در سجده)
- تشهّد وسط (در رکعت دوم نمازهای چهار رکعتی)
- تفاوت اصلی: اگر رکنی از نماز ترک شود (مثل رکوع یا سجده)، نماز باطل است و باید دوباره خوانده شود. اما اگر واجبی فراموش شود (مثل قنوت)، نماز با انجام سجده سهو در پایان، صحیح میشود.
- مثال برای درک بهتر: فرض کنید نماز را مانند یک ساختمان در نظر بگیریم. ارکان مانند ستونهای اصلی ساختمان هستند—اگر یکی از ستونها نباشد، ساختمان فرو میریزد. واجبات مانند دیوارها یا پنجرهها هستند—اگر یکی از آنها نباشد، ساختمان سرپا میماند اما نیاز به تعمیر (سجده سهو) دارد.
- نکته مهم: در مذهب شیعه، ارکان و واجبات نماز با جزئیات بیشتری در کتابهای رساله عملیه مراجع تقلید بیان شدهاند. برای اطمینان، بهتر است به رساله مرجع تقلید خود مراجعه کنید.
پاسخ نهایی: ارکان نماز، بخشهای اصلی و ضروری نماز هستند که ترک آنها (عمدی یا سهوی) باعث باطل شدن نماز میشود. واجبات نماز، اعمال واجبی هستند که اگر فراموش شوند، نماز با سجده سهو قابل جبران است و باطل نمیشود.
مثال مشابه: در نماز ظهر، اگر شخصی رکوع را فراموش کند و به سجده برود، نمازش باطل است (چون رکن ترک شده). اما اگر قنوت نماز صبح را فراموش کند، نمازش با سجده سهو صحیح میشود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی درباره «سجده سهو» و شرایط آن تحقیق کنی. همچنین، مقایسه ارکان و واجبات نماز در مذاهب مختلف اسلامی (مانند شیعه و سنی) میتواند جالب باشد.
