راهنمایی کوتاه: این سوال دربارهی درک تفاوتهای فرهنگی و ارزشی بین دو تمدن است.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا باید بدانیم که «عقاید» به باورهای دینی و فلسفی و «ارزشها» به اصول اخلاقی و اجتماعی مهم برای یک جامعه اشاره دارند.
- ۲) جهان اسلام بر پایهی آموزههای دین اسلام شکل گرفته است. ارزشهایی مانند خانواده، احترام به والدین، کمک به نیازمندان (زکات)، وحدت امت اسلامی و اخلاق بر اساس قرآن و سنت در آن اهمیت زیادی دارد.
- ۳) جهان غرب (اروپا و آمریکای شمالی) بیشتر تحت تأثیر فلسفههای یونان باستان، رنسانس، عصر روشنگری و ارزشهای مدرن مانند فردگرایی، آزادیهای شخصی، دموکراسی و حقوق بشر (به شکل سکولار) قرار دارد.
- ۴) تفاوت اصلی در منبع ارزشهاست: در جهان اسلام، منبع اصلی دین است، در حالی که در غرب مدرن، عقلانیت سکولار و قوانین بشری نقش کلیدی دارند.
- ۵) برای پاسخ به سوال، باید گزینهای را انتخاب کرد که یا تفاوتی را اشتباه بیان کرده یا اصلاً تفاوتی را نشان نمیدهد. مثلاً اگر گزینهای بگوید «در هر دو، فردگرایی مهمترین ارزش است»، این درست نیست چون فردگرایی در غرب برجستهتر است.
پاسخ نهایی: بدون دیدن گزینههای دقیق، نمیتوانم بگویم کدام گزینه «به درستی بیان نشده است». اما معمولاً گزینهای که شباهتهای اساسی را به جای تفاوتها نشان میدهد یا یکی از ارزشهای اصلی یک طرف را به اشتباه به طرف دیگر نسبت میدهد، گزینهی نادرست است. برای مثال، گفتن اینکه «در هر دو، قوانین فقط از شریعت اسلامی گرفته میشود» قطعاً نادرست است.
مثال مشابه: فرض کنید گزینهها این باشند:
الف) در اسلام، خانواده محور است؛ در غرب، فرد محور است. (تفاوت درست)
ب) در هر دو، دین جدا از سیاست است. (این ممکن است نادرست باشد، زیرا در بسیاری از کشورهای اسلامی، دین و سیاست ارتباط نزدیکی دارند).
پس گزینه «ب» ممکن است گزینهای باشد که تفاوت را به درستی بیان نکرده است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی دربارهی مفاهیم «سکولاریسم»، «امت» در اسلام، «حقوق بشر» در اعلامیه جهانی و نگاه اسلامی به آن تحقیق کنی. مقایسهی اعلامیه حقوق بشر اسلامی قاهره با اعلامیه جهانی حقوق بشر میتواند جالب باشد.
