تحلیل بیت شعری از حافظ

راهنمایی کوتاه: این بیت از حافظ، شاعر بزرگ ایرانی، است که با استفاده از تصاویر زیبا و تضاد معنایی، مفهوم عمیقی را بیان می‌کند.

گام‌به‌گام:

• ۱) شناسایی عناصر: ابتدا دو مصرع را جداگانه بررسی کن. مصرع اول: «سرشارم از جوانی هرچند پیر دهرم». مصرع دوم: «چون سرو در خزان نیز رنگ بهار دارم».
• ۲) درک معنای ظاهری: شاعر می‌گوید: «من پر از جوانی هستم، هرچند که سن و سالم زیاد است (پیر دهرم)». سپس برای توضیح این حالت، یک تشبیه زیبا می‌آورد: «مانند درخت سرو که در فصل پاییز (خزان) هم رنگ سبز و طراوت بهار را دارد».
• ۳) تحلیل آرایه‌های ادبی:
  • تشبیه: شاعر خود را به سرو تشبیه کرده است. وجه شبه: حفظ طراوت و جوانی در شرایط نامساعد (پیری/پاییز).
  • تضاد (طباق): «جوانی» در مقابل «پیری»، و «خزان» در مقابل «بهار». این تضادها بر دوام و پایداری شاعر تأکید می‌کنند.
  • کنایه: «پیر دهرم» کنایه از سن بالاست.
  • نماد: «سرو» در ادبیات فارسی نماد استواری، سبزی و جاودانگی است.
• ۴) تفسیر مفهوم کلی: حافظ در این بیت از پیری جسمی خود سخن می‌گوید، اما تأکید می‌کند که روح و اندیشه‌اش همچنان جوان، پویا و سرشار از عشق و امید است. او مانند سرو، بر شرایط سخت (پیری/زمانه) غلبه کرده و زیبایی درونی خود را حفظ کرده است.
• ۵) پیوند با اندیشه حافظ: این مفهوم با جهان‌بینی عرفانی حافظ هماهنگ است. از نظر او، ارزش واقعی به ظاهر و سن نیست، بلکه به حالتی از معنویت، معرفت و نشاط درونی است که پایدار می‌ماند.

پاسخ نهایی: این بیت حافظ، بیانگر تضاد بین پیری ظاهری و جوانی باطنی شاعر است. او با استفاده از تشبیه خود به سروِ همیشه‌سبز، این ایده را القا می‌کند که عشق، معرفت و نشاط درونی او، بر گذر زمان و پیری جسم غلبه کرده و همواره زنده و پایدار است.

مثال مشابه: در این بیت از سعدی نیز تضاد مشابهی دیده می‌شود: «بنال بلبل اگر با تو هست عشق و شراب / که من به پیری در این کار‌زاده‌ام» (سعدی هم در پیری خود را تازه‌کار در عشق می‌داند).

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری: می‌توانی دربارهٔ نماد «سرو» در ادبیات فارسی بیشتر تحقیق کنی یا ابیات دیگری از حافظ را بیابی که در آنها از تضاد «جوانی و پیری» یا «خزان و بهار» استفاده شده است.