راهنمایی کوتاه: ششها دو دستگاه خونرسانی جداگانه دارند؛ یکی برای تبادل گاز با هوا و دیگری برای تغذیهٔ خودِ بافت شش.
گامبهگام:
- ۱) هوا پس از عبور از نایژهها به کیسههای هوایی (آلوئولها) میرسد.
- ۲) دیوارهٔ آلوئول و دیوارهٔ مویرگ چسبیده به آن، هر دو بسیار نازکاند؛ این لایهٔ نازک را «سد خونیـهوایی» مینامیم.
- ۳) اکسیژن از هوای درون آلوئول بهصورت انتشار ساده (از جای پرفشار به کمفشار) وارد خون مویرگهای ریوی میشود و کربندیاکسید برعکس از خون به هوا میرود. پس تبادل، مستقیم و با خودِ هوا انجام میشود؛ نیازی به سرخرگ دیگری برای این کار نیست.
- ۴) سرخرگ ششی خونِ کماکسیژن را از قلب به مویرگهای دور آلوئول میآورد؛ این خون همان خونی است که تبادل گاز روی آن انجام میشود.
- ۵) اما بافت خودِ شش (دیوارهٔ نایژهها، بافت پیوندی و پردهها) هم باید تغذیه شود. این کار را سرخرگهای نایژهای انجام میدهند که از آئورت (سرخرگ بزرگ بدن) جدا میشوند و خونِ پراکسیژن و پرفشار دارند.
- ۶) پس در شش دو جریان خون داریم: جریان «وظیفهای» از سرخرگ ششی (برای تبادل گاز، فشار کم) و جریان «تغذیهای» از سرخرگهای نایژهای (برای زنده نگهداشتن بافت شش، فشار زیاد).
پاسخ نهایی: تبادل اکسیژن مستقیماً بین هوای آلوئولها و خونِ مویرگهای ریوی انجام میشود و این خون از سرخرگ ششی میآید. سرخرگهای نایژهای هم وجود دارند، ولی نقش آنها تغذیهٔ بافت شش است، نه تبادل گاز. پس هر دو مسیر درستاند، اما وظیفهشان متفاوت است.
مثال مشابه: مانند یک ساختمان که هم لولهٔ آب آشامیدنی دارد (برای مصرف ساکنان) و هم سیستم تهویه (برای تعویض هوا). این دو شبکه به هم مربوطاند ولی کارشان یکی نیست. در قلب هم همینطور است: قلب خون را به همهٔ بدن میفرستد، اما خودش از سرخرگهای کرونری تغذیه میشود.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: دربارهٔ «انتشار گازها و فشار جزئی» و «مویرگهای ریوی و نایژهای» در کتاب زیستشناسی ۱ مطالعه کن و به یاد بسپار که همهٔ تبادلهای مواد در سطح مویرگ رخ میدهند.
