راهنمایی کوتاه: گردش خون در جانداران دو نوع اصلی دارد: باز و بسته. تفاوت اصلی در این است که خون در نوع باز مستقیماً با بافتها تماس دارد، ولی در نوع بسته درون رگها جریان مییابد.
گامبهگام:
۱) تعریف: در گردش خون باز، خون یا همولنف توسط قلب به درون حفرههای بدن (هموسل) پمپ میشود و مستقیماً سلولها را شستشو میدهد. در گردش خون بسته، خون همیشه درون رگهای خونی (سرخرگ، سیاهرگ و مویرگ) جریان دارد و تبادل مواد از دیوارهٔ مویرگها انجام میشود.
۲) فشار و سرعت: گردش خون باز فشار پایین و سرعت کم دارد، در حالی که گردش خون بسته فشار بالاتر و سرعت بیشتری دارد و مواد سریعتر منتقل میشوند.
۳) کارایی: گردش خون بسته به دلیل جریان سریعتر و تبادل مؤثرتر، برای جانداران بزرگتر و فعالتر (مانند مهرهداران) مناسبتر است. گردش خون باز در جانداران کوچکتر و کمتحرکتر (مانند حشرات و نرمتنان) دیده میشود.
۴) نمونهها: گردش خون باز در بندپایان (مانند حشرات، عنکبوتها) و بیشتر نرمتنان (به جز سرپایان) وجود دارد. گردش خون بسته در کرمهای حلقوی (مانند کرم خاکی) و تمام مهرهداران (از ماهی تا انسان) یافت میشود.
پاسخ نهایی: به طور خلاصه، تفاوت اصلی گردش خون باز و بسته در تماس مستقیم خون با بافتها در نوع باز و محصور بودن خون در رگها در نوع بسته است. نوع بسته کارایی بیشتری در انتقال اکسیژن و مواد غذایی دارد و در جانداران پیشرفتهتر دیده میشود.
مثال مشابه: فرض کنید یک سیستم آبیاری دارید. در سیستم باز (مانند جوی آب در مزرعه) آب مستقیم به هر گیاه میرسد، اما فشار کم و هدررفت زیاد است. در سیستم بسته (لولهکشی تحت فشار) آب در لولهها جریان دارد و با فشار مناسب به هر گیاه میرسد. گردش خون باز مانند نوع اول و گردش خون بسته مانند نوع دوم است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: دربارهٔ قلب در هر دو نوع گردش خون مطالعه کن. مثلاً در حشرات قلب لولهای و در انسان قلب چهارحفرهای دارد. همچنین میتوانی مزایای تکاملی هر سیستم را بررسی کنی.
