راهنمایی کوتاه: برای تقطیع بیت، باید هجاهای مصراع را جدا کنید و وزن آن را مشخص نمایید.
گامبهگام:
۱) ابتدا بیت را به هجاهای جداگانه تقسیم کنید. هر هجا یا بلند (—) است یا کوتاه (u).
۲) مصراع اول: گر / خود / رَ / قیب / شمع / است / اس / رار / از / او / بِ / پو / شان (۱۳ هجا).
۳) مصراع دوم: کان / شوخ / سَ / رَ / بَ / ری / دِ / بند / زَ / با / نَ / دا / رَد (۱۳ هجا).
۴) وزن این بیت «مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن» (۱۴ هجایی) است که در اینجا به دلیل حذف هجای آخر به صورت «مفعول فاعلاتن مفعول فاعلات» (۱۳ هجایی) به کار رفته است.
۵) تقطیع کامل با تفکیک ارکان (وزنی):
- مصراع اول: مفعول (گَرْ خود رَ) + فاعلاتن (قیبْ شَمْع اَسْ) + مفعول (تَ رارْ اَزْ) + فاعلات (اوْ بِ پو شانْ)
- مصراع دوم: مفعول (کانْ شوخْ سَ) + فاعلاتن (رَ بَ ری دِ) + مفعول (بَنْدِ زَ) + فاعلات (با نَ دا رَد)
پاسخ نهایی: بیت در وزن «مفعول فاعلاتن مفعول فاعلاتن (محذوف)» تقطیع میشود.
مثال مشابه: برای تمرین، بیت زیر را تقطیع کنید:
«بازآمدم چون نرگس مستانه به باغ / تا گل چینم ز رخسار تو هر دم به داغ»
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به جدول اوزان عروضی و ارکان مانند مفعول، فاعلاتن و… مراجعه کن.
