ابتدا بیایید به مفهوم و ساختار این بیت شعر بپردازیم.
- مصراع اول: «گفت: مستی زان سبب افتان و خيزان میروی» - در این مصراع، سخن از علت افتان و خیزان راه رفتن است.
- مصراع دوم: «گفت: جرم راه رفتن نيست ره هموار نيست» - در این مصراع، علت افتادن و زمین خوردن توضیح داده شده است.
راهنمایی کوتاه: نقش دستوری مصراع دوم را باید در چارچوب توضیح علت و بیان یک واقعیت جستجو کرد.
گامبهگام:
- مصراع دوم به وضوح یک توضیح یا توجیه برای مشکل یا مسئلهای که در مصراع اول به آن اشاره شده، ارائه میدهد.
- واژه «جرم» در این جا به معنای گناه یا تقصیر است و «راه رفتن» فعلی است که به عنوان یک عمل عادی تلقی میشود.
- عبارت «ره هموار نیست» به شرایطی اشاره دارد که راه یا مسیر هموار و بدون مانع نیست.
پاسخ نهایی: نقش دستوری مصراع دوم، توضیح یا توجیه است؛ یعنی شاعر در این مصراع به توضیح علت مشکل یا مسئله اشاره میکند.
مثال مشابه: «تو بی گناهی و گناه از محیط است» - در این مثال نیز همانند بیت مورد بحث، تأکید بر بیگناهی فرد و اشاره به شرایط یا عوامل بیرونی به عنوان علت مشکل است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: میتوانی به دیگر اشعار فارسی که در آنها از توضیح یا توجیه برای یک مسئله یا مشکل استفاده شده، مراجعه کنی.
