راهنمایی کوتاه: این بیت از حافظ است و وزن آن بر اساس عروض فارسی «مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن» میباشد.
گامبهگام:
- ابتدا مصراع اول را به هجاهای بلند (ـ) و کوتاه () تقطیع میکنیم:
ای (ـ) که () از (ـ) دف (ـ) تر (ـ) عقل (ـ) آ (ـ) یت (ـ) عشق (ـ) آ (ـ) مو (ـ) زی (ـ)
توجه: «دف» و «تر» در «دفتر» بلند هستند، «عقل» یک هجای بلند، «آیت» دو هجای بلند، «عشق» یک هجای بلند، «آموزی» سه هجای بلند. - وزن اصلی «مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن» به صورت هجایی است:
مفاعلن = ـ ـ ـ (کوتاه بلند کوتاه بلند)
فعلاتن = ـ ـ ـ ـ (کوتاه بلند بلند کوتاه)
مفاعلن = ـ ـ ـ ـ
فعلن = ـ ـ ـ (کوتاه بلند بلند) - اختیارات شاعری (شگردهای عروضی) در این بیت:
الف) تسکین (قابلیت): در آغاز مصراع، «ای» هجای بلند به جای هجای کوتاه اول «مفاعلن» نشسته است.
ب) ابدال: برخی هجاها مانند «دفـ» و «تر» که در زبان عادی کوتاه تلفظ میشوند، در اینجا بلند محسوب شدهاند.
پ) وقف (قطع): در پایان مصراع «آموزی» هجای بلند «زی» جایگزین هجای کوتاه پایانی «فعلن» شده است.
پاسخ نهایی: وزن بیت: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن. اختیارات اصلی: تسکین در مصراع اول و ابدال در هجاهای میانی.
مثال مشابه: بیت «دل به امید دیدارت جان به فدای رخسار» (حافظ) دارای همین وزن است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: به مبحث «اوزان عروضی» در کتاب علوم و فنون ادبی ۳، بخش غزلهای حافظ مراجعه کن و با جداول هجایی تمرین کن.
