راهنمایی کوتاه: مفعول کلمهای است که کار فعل روی آن انجام میشود و معمولاً بعد از فعل میآید.
گامبهگام:
- ابتدا فعل جمله را پیدا کن. فعل کلمهای است که کاری را نشان میدهد (مانند: خورد، نوشت، دید).
- از خودت بپرس: «این فعل روی چه کسی یا چه چیزی انجام شده؟»
- پاسخ این سؤال، همان مفعول است. مثلاً در «علی کتاب را خواند»: فعل «خواند» است. چه چیزی خوانده شد؟ «کتاب» → پس «کتاب» مفعول است.
- در شعرها، گاهی ترتیب کلمات تغییر میکند (صنعتهای ادبی). پس فعل را پیدا کن و بعد دنبال کلمهای بگرد که کار روی آن انجام شده.
- مفعول گاهی با «را» همراه است (مفعول صریح)، اما همیشه نه. پس فقط به «را» تکیه نکن.
- مثال: در بیت «به خاک نشست و گل از دیده بارید» (حافظ): فعل «بارید» است. چه چیزی بارید؟ «گل» → پس «گل» مفعول است.
پاسخ نهایی: برای پیدا کردن مفعول در شعر، اول فعل را مشخص کن، سپس ببین کار فعل روی چه کسی یا چه چیزی انجام شده. آن کلمه، مفعول است.
مثال مشابه: در بیت «مژده ای دل که دگر باد بهاری میآید» (سعدی): فعل «میآید» است. چه چیزی میآید؟ «باد» → «باد» مفعول است (کار آمدن روی باد انجام شده).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: سعی کن در شعرهای کتاب درسی، فعلها را پیدا کنی و برای هر فعل، مفعولش را تشخیص دهی. با تمرین بیشتر، راحتتر میتوانی مفعول را در شعرها پیدا کنی.
