راهنمایی کوتاه: این توضیح برای درس چهارم علوم نهم، یعنی «حرکت چیست؟» است؛ برای فهم حرکت، همیشه یک مبدأ، یک ناظر و یک بازه زمانی در نظر بگیر.
گامبهگام:
- ۱) حرکت یعنی مکان جسم نسبت به مبدأ در گذر زمان تغییر کند. اگر جسم نسبت به مبدأ جابهجا نشود، از دید آن مبدأ ساکن است؛ پس حرکت میتواند نسبی باشد.
- ۲) مسافت، طول کل مسیر طیشده است؛ اما جابهجایی، تغییر مکان از شروع تا پایان است و جهت دارد. مثلاً اگر ۳ متر شرق بروی و ۱ متر غرب برگردی، مسافت ۴ متر و جابهجایی ۲ متر به سمت شرق است.
- ۳) تندی متوسط نشان میدهد بهطور متوسط در هر ثانیه چه مسافتی طی شده است: که در آن d مسافت و t زمان است.
- ۴) سرعت متوسط به جابهجایی و جهت آن هم توجه دارد: . پس دو جسم میتوانند تندی متوسط یکسان ولی سرعت متوسط متفاوت داشته باشند.
- ۵) شتاب متوسط یعنی سرعت در هر ثانیه چقدر تغییر میکند: . شتاب مثبت یعنی سرعت زیاد میشود و شتاب منفی یعنی سرعت کم میشود.
پاسخ نهایی: حرکت تغییر موقعیت نسبت به مبدأ در طول زمان است. برای توصیف آن، مسافت و جابهجایی را جدا کن، سپس با زمان، تندی متوسط یا سرعت متوسط را حساب کن؛ اگر سرعت تغییر کند، شتاب داریم.
مثال مشابه: دوچرخهای ۶ متر مستقیم به سمت شمال میرود و ۲ متر برمیگردد. مسافت ۸ متر، جابهجایی ۴ متر به سمت شمال است. اگر این کار ۴ ثانیه طول بکشد، تندی متوسط متر بر ثانیه و سرعت متوسط متر بر ثانیه به سمت شمال است.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: حرکت یک اسباببازی یا دوچرخه را در مسیر مستقیم تماشا کن و مسافت، جابهجایی و زمان را با کمک بزرگترها اندازه بگیر و جدول کوچک بساز.
یادآوری ایمنی: آزمایشهای حرکت و اندازهگیری زمان را در محیط امن، دور از خیابان و با نظارت یک بزرگتر انجام بده.