راهنمایی کوتاه: اول ترتیب سطوح سازمانیابی را دقیق بدان، بعد مشخص کن هر ویژگی حیات در کدام سطح میتواند رخ بدهد.
گامبهگام:
۱) طبق کتاب درسی، سطوح سازمانیابی گسترهٔ حیات از بزرگبهکوچک عبارتاند از: زیستکره (۱)، اکوسیستم (۲)، اجتماع زیستی یا جامعه (۳)، جمعیت (۴)، جاندار (۵)، دستگاه (۶)، اندام (۷)، بافت (۸)، سلول (۹)، اندامک (۱۰)، مولکول (۱۱) و اتم (۱۲).
۲) مورد «الف»: بهوجود آمدن اولین گل در گیاه، نمونهای از رشد و تولیدمثل جاندار است. این ویژگی در سطح «جاندار» یعنی پنجمین سطح رخ میدهد. پس اگر گسترهٔ حیات تا همان سطح باشد، امکان بروز آن وجود دارد؛ بنابراین «دارد» درست است.
۳) مورد «ب»: خمشدن ساقه به سمت نور، پاسخ گیاه به محرک محیطی است و به کل گیاه سالم نیاز دارد، نه فقط به یک اندام. این ویژگی در سطح «اندام» یعنی هفتمین سطح معنا ندارد؛ پس «دارد» در این گزینه اشتباه است.
۴) مورد «ج»: از دست دادن بخشی از انرژی به شکل گرما، مربوط به ویژگیهای سوختوساز جانداران است. اجتماع زیستی (سومین سطح) از جانداران و جمعیتها تشکیل شده است؛ بنابراین امکان این ویژگی وجود دارد و «ندارد» در این گزینه نادرست است.
۵) مورد «د»: پوستک ضخیم در گیاهان مناطق خشک، یک سازگاری ساختاری است که در سطح «بافت» یعنی هشتمین سطح دیده میشود. پس اگر سازمانیابی تا سطح بافت باشد، امکان تشکیل آن وجود دارد؛ بنابراین «ندارد» در این گزینه هم اشتباه است.
پاسخ نهایی: فقط مورد «الف» درست است؛ بنابراین گزینهٔ ۱ (۱ مورد) پاسخ صحیح است.
مثال مشابه: اگر گزینهای بگوید «تولیدمثل در سطح سلول رخ میدهد»، اشتباه است؛ چون تولیدمثل به کل جاندار نیاز دارد. اما «تقسیم سلول» در سطح سلول رخ میدهد و میتواند درست باشد.
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری: در اینجور سؤالها اول ویژگی دادهشده را مشخص کن؛ مثلاً رشد، پاسخ به محرک، سوختوساز یا سازگاری. بعد ببین آن ویژگی به کدام سطح سازمانیابی نیاز دارد و کلمهٔ «دارد/ندارد» را با همان سطح هماهنگ کن. نکته مهم: هرگز سطح بالاتر را با ویژگیهای سطح پایینتر قاطی نکن.
