تشخیص کنایه در شعر

یازدهم علوم و فنون ادبی 2

چجوری کنایه رو تو شهر تشخیص بدم؟

فاطمه تیموری نژاد

جواب این سوال رو می‌دونی؟

با هم‌درس رقابت کن و جایزه ببر!

پاسخ‌ها

نگين ممدوحي

برای تشخیص کنایه در یک جمله یا شعر ، اول معنای ظاهری را در نظر بگیر؛ اگر آن معنا با موقعیت یا واقعیت همخوانی نداشت (مثلاً کسی به شاگردی که نمره کم گرفته بگوید «واقعاً نابغه‌ای!») یا لحن گوینده با کلمه‌های تعریف‌آمیز جور نبود (مثلاً با عصبانیت بگوید «چه کار خوبی کردی!»)، بدان که کنایه است. همچنین اگر بتوانی به‌جای آن جمله، یک جمله‌ی صریح و معمولاً منفی بگذاری (مثلاً به‌جای «دستت درد نکند» وقتی کار را خراب کرده، بگذاری «دستت درد کند»)، باز هم کنایه داری. مهم‌ترین نشانه، تضاد میان گفتار و موقعیت یا لحن است؛ هر وقت چنین تضادی دیدی، جمله را کنایه‌دار در نظر بگیر.

هم‌‌درس

پاسخ هوش مصنوعی

راهنمایی کوتاه:

کنایه در شعر یعنی واژه‌ای به کار رود که معنای ظاهری با معنای واقعی متفاوت باشد و شاعر با ظرافت به موضوعی اشاره کند.

گام‌به‌گام:

۱) ابتدا بیت را کامل بخوان و سعی کن معنای ظاهری هر واژه را بفهمی.
۲) اگر متوجه شدی که واژه‌ای معنای مستقیم ندارد و چیز دیگری را می‌رساند، احتمال کنایه هست.
۳) به بافت شعر دقت کن. کنایه اغلب در توصیف‌ها و تشبیهات پنهان است.
۴) سعی کن منظور شاعر را از پشت واژه‌ها حدس بزنی. مثلاً «دست مرا بوسید» یعنی احترام گذاشت.
۵) مثال‌های بیشتر بخوان تا با انواع کنایه آشنا شوی.

پاسخ نهایی:

برای تشخیص کنایه، به دنبال واژه‌ها و عباراتی باش که معنای حقیقی ندارند و نشانه‌ای از چیزی دیگر هستند. مثلاً «از این دست بردار» یعنی به این روش عمل کن.

مثال مشابه:

در بیت «دل هر که را دادی، همان جا دل ببند / که دل به کسی دادن، دل به دریا زدن است» کلمه «دل به دریا زدن» کنایه از اقدام بی‌پروا و پرخطر است.

اگر می‌خواهی بیشتر یاد بگیری:

می‌توانی به کتاب علوم بلاغی مراجعه کنی یا از معلمت نمونه‌های بیشتری بخواهی.