راهنمایی کوتاه: برای تحلیل وزن این ابیات، ابتدا باید مصراعها را به هجاهای کوتاه و بلند تقسیم کنیم و سپس پایههای عروضی را شناسایی کنیم.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا مصراعها را به صورت جداگانه مینویسیم و هجاها را مشخص میکنیم:
- مصراع اول: ای کعبه به داغ ماتمت، نیلی پوش
- مصراع دوم: وز تشنگیات، فرات در جوش و خروش
- مصراع سوم: جز تو که فرات، رشحهای از یم توست
- مصراع چهارم: دریا نشنیدم که کشد مشک به دوش
- ۲) هجاهای بلند (ـ) و کوتاه (U) را مشخص میکنیم:
- مصراع اول: U ـ U ـ U ـ U ـ U ـ (ای کعبه/ به داغ/ ماتمت/ نیلی/ پوش)
- مصراع دوم: ـ U ـ U ـ U ـ U ـ U ـ (وز تشن/ گیات/ فرات/ در جوش/ و خروش)
- ۳) با توجه به الگوی هجاها، وزن شعر «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن» است (وزن بحر رمل مثمن سالم).
- ۴) پایههای عروضی در این وزن عبارتند از: مفاعیلن (مفا / عی / لن).
- ۵) هر مصراع از چهار پایهٔ «مفاعیلن» تشکیل شده است.
- ۶) برای اطمینان، مصراعهای سوم و چهارم را نیز بررسی میکنیم که همین الگو را دارند.
پاسخ نهایی:
- وزن این دو بیت: بحر رمل مثمن سالم با وزن «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن».
- پایههای عروضی: هر مصراع از چهار پایهٔ «مفاعیلن» تشکیل شده است.
- تعداد هجا در هر پایه: چهار هجا (مفا = U ـ، عی = U ـ، لن = ـ).
مثال مشابه:
اگر بخواهیم وزن شعر «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین» را تحلیل کنیم، آن هم در بحر رمل است: مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن (مثمن محذوف).
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
میتوانی شعرهای دیگری از حافظ یا سعدی را انتخاب کنی و سعی کنی وزن آنها را با همین روش پیدا کنی. همچنین میتوانی دربارهٔ بحرهای دیگر عروض فارسی مثل بحر هزج یا بحر متقارب مطالعه کنی.
