راهنمایی کوتاه: تقطیع یعنی تقسیم مصراعهای شعر به هجاهای کوتاه و بلند برای تشخیص وزن عروضی.
گامبهگام:
- ۱) ابتدا مصراعها را به صورت جداگانه بررسی میکنیم.
- ۲) هر مصراع را به هجاهای کوتاه (ـ) و بلند (ـ) تقسیم میکنیم.
- ۳) هجای کوتاه: یک مصوت کوتاه (مثل فتحه، کسره، ضمه) یا صامت تنها.
- ۴) هجای بلند: یک مصوت بلند (آ، ای، او) یا مصوت کوتاه + صامت.
- ۵) مصراع اول: «تقطیع کنید دگرباره اسبان ببستند سخت»
- ۶) مصراع دوم: «به سر بر همی گشت بدخواه بخت»
- ۷) پس از مشخص کردن هجاها، الگوی وزنی را مییابیم.
پاسخ نهایی:
مصراع اول: تَقْ / طیع / کُ / نید / دِ / گَر / با / رِ / اَس / بان / بَب / سْتَنْد / سَخت
نماد عروضی: U – – / U – – / U – – / U – (مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن فعلن)
مصراع دوم: بَ / سَر / بَر / هَ / می / گَشْت / بَد / خوا / هِ / بَخت
نماد عروضی: U – – / U – – / U – – / U – (همان وزن)
وزن این بیت «مفاعیلن مفاعیلن مفاعیلن فعلن» است که از اوزان مشهور شاهنامه و مربوط به بحر هزج مسدس محذوف میباشد.
مثال مشابه:
«به نام خداوند جان و خرد» — همین وزن را دارد: بَ / نام / خْدا / وَند / جان / وَ / خَرْد
اگر میخواهی بیشتر یاد بگیری:
میتوانی ابیات دیگر شاهنامه را با همین روش تقطیع کنی و الگوهای وزنی آنها را مقایسه نمایی. همچنین مطالعه درباره بحر هزج و اوزان عروضی کلاسیک فارسی مفید خواهد بود.
